Pakos Stanisław „Wrzos”

Stanisław Pakos „Wrzos” – żołnierz Armii Krajowej, a następnie WiN, gdzie pełnił funkcję drużynowego na terenie Łabuń. Żołnierz II Inspektoratu Zamojskiego AK w oddziale Tadeusza Łagody „Barykady”. Po jego śmierci dowódca oddziału.

Stanisław Pakos urodził się 9 lipca 1922 roku w Łabuniach jako syn Pawła i Katarzyny. Ukończył siedem klas szkoły powszechnej.

Działalność konspiracyjną rozpoczął w 1943 roku w Armii Krajowej przyjmując pseudonim „Komar”. Jego dowódca był Jan Turowski „Norbert”, a następnie Wacław Wnukowski „Kabel”. Ujawnił się w Zamościu zdając broń. W 1945 roku został aresztowany przez NKWD z Łabuń i po przesłuchaniu został zwolniony skąd powrócił na rodzinne gospodarstwo. Nie zaprzestał jednak działalności w konspiracji pod dowództwem „Młota”. W 1946 roku kpr. Stanisław Pakos został żołnierzem WiN, gdzie pełnił funkcję drużynowego na terenie Łabuń. Ujawnił się 11 marca 1947 roku zdając przy tym pistolet maszynowy PPSz.

Na jesieni 1947 roku razem z Franciszkiem Sokołowskim „Krukiem” brał udział a akcji na posterunek MO w Łabuniach. W czasie ataku „Kruk” został zabity natomiast Pakos został zatrzymany. W czasie konwoju udało mu się obezwładnić milicjanta i uciec. Od tego momentu zaczął się ukrywać.

20 sierpnia 1948 roku w jego zabudowaniach resort bezpieczeństwa przeprowadził rewizję, podczas której znaleziono lornetkę, amunicję, trotyl oraz dwa granaty.

Meldunek z przeprowadzonej rewizji u Pakosa | Źródło: IPN LU/0/16/505 (Materiały Dariusza Pilarskiego)

Pakos początkowo ukrywał się samotnie, następnie z Lucjanem Adamczykiem „Słomką”, by w końcu dołączyć do oddziału Tadeusza Łagody „Barykady”. Przyjął wówczas pseudonim „Wrzos”. W oddziale tym był m.in. Józef Pyś „Ostry” oraz Jan Kiełbiński „Szpilka”. Grupa „Barykady” od wiosny 1949 roku traktowana była jako lotna żandarmeria II Inspektoratu Zamojskiego.

Grupa „Barykady” prowadziła działalność zbrojną wymierzoną w struktury komunistycznej spółdzielczości i aparatu represji. Przeprowadzali szereg akcji ekspropriacyjnych oraz wykonywali wyroki śmierci na konfidentach i funkcjonariuszach UB.

Stanisław Pakos „Wrzos” i prawdopodobnie Mieczysław Wróblewski „Szum”

24 czerwca 1949 roku „Wrzos” wraz z „Ostrym” zlikwidowali funkcjonariusza MO z Niewirkowa Tadeusza Skrzypczuka, któremu zabrano pistolet maszynowy PPSz. 5 lutego 1950 roku wykonano wyrok śmierci na członka PPR Tadeusza Petrykę. 20 lutego 1950 roku członkowie żandarmerii („Wrzos” i „Pakos”) oraz żołnierze I kompanii II Inspektoratu pod dowództwem Ludwika Rogalskiego „Kanciarza” wzięli udział w akcji na spółdzielnię w Niewirkowie, gdzie zatrzymano towary przewożone przez furmanki.

Ważnym etapem w życiu „Wrzosa” była śmierć jego dowódcy „Barykady”, który zginął 13 października 1949 roku w zabudowaniach Jana Kukiełki. Po jego śmierci to właśnie „Wrzos” objął dowództwo grupy. Jesienią 1950 roku do jego oddziału dołączyła Danuta Pilarska oraz Halina Pawłowska „Eliza”, które pełniły funkcję łączniczek.

Źródło: IPN LU/0/16/505 (Materiały Dariusza Pilarskiego)

Przez cały okres „Wrzos” ukrywał się często w Kolonii Zawalów, m.in. u Ludwika Rogalskiego i Czesława Szewluka. Zimą z 1949 na 1950 rok nocował na kwaterach w Kolonii Tomaszówka, Kolonii Dub oraz w Kotlicach. W kwietniu 1950 roku resort bezpieczeństwa podjął się rozbicia kierownictwa II Inspektoratu, a także poszczególnych żołnierzy. Aresztowania uniknęli m.in. „Wrzos”, „Ostry”, Czesław Szewluk „Miś”, Mieczysław Wróblewski „Szum”, Stanisław Szady „Brzytwa” oraz Stanisław Rajtar „Śmiguła”. Od tego czasu Pakos zaczął ukrywać się na stałe z Józefem Pysiem „Ostrym”.

15 sierpnia 1950 roku „Wrzos”, „Ostry” i „Miś” spotkali się na cmentarzu w Dubie a następnie udali się do Kotlic, gdzie trwała zabawa taneczna. Wszyscy byli uzbrojeni, „Wrzos” w automat PPS i pistolet Vis, „Ostry” w PPS i pistolet FN, zaś „Miś” w pistolet maszynowy PPS i pistolet TT. W drodze powrotnej na trasie do Niewirkowa partyzanci natchnęli się na pięciu funkcjonariuszy MO. Wywiązała się strzelanina, w czasie której zginął komendant posterunku MO w Niewirkowie kpr. Michał Dmitroca, a milicjant Stanisław Franczak został ranny.

Wiosną 1951 roku w wyniku pościgu UB za oddziałem zabito „Cygana” oraz ujęto Zbigniewa Uchnasta „Sylwana” i Danutę Pilarską. Również wokół Pakosa zaciskała się pętla resortowych agentów, których celem było jego schwytanie. UB werbowało byłych członków AK-WiN, m.in. „Zegara” i „Scyzoryka”. Pierwszy z nich kilkukrotnie próbował przygotować prowokację. 26 grudnia 1950 roku w zabudowaniach „Zegara” urządzono zasadzkę, która zakończyła się porażką.

20 grudnia 1951 roku Stanisław Pakos „Wrzos” nocował w gospodarstwie Jana Kukiełki. w wyniku operacji resortu zabudowania zostały otoczone przez oddziały wojskowe, którymi kierowali oficerowie WUBP w Lublinie.

Około godz. 6:10 wyszedł ktoś z domu mieszkalnego Kukiełki Jana po wodę do studni stojącej w podwórzu Kukiełki i z powrotem dana osoba weszła z wodą do domu. Po upływie około 5 minut jeden osobnik wyszedł z zabudowy Kukiełki Jana – przeszedł przez drogę i udał się do budynków ob. Jagody stojących po przeciwległej stronie budynków Kukiełki Jana. Następnie wrócił z powrotem, lecz tego nie zauważono i usiłował przedostać się za obstawę za stodoła Kukiełki Jana, gdzie doszło do wymiany strzałów między tym osobnikiem a obstawą wojskową. Na skutek aktywnego działania obstawy uzbrojony osobnik wycofał się do zabudowań ob. Jagody i po raz drugi usiłował przedostać się za obstawę, oddając strzały do żołnierzy. W tym czasie żołnierze oddali strzały zadając Pakosowi Stanisławowi śmiertelne ciosy w piersi. Odległość od miejsca zwłok do obstawy wynosiła około 15 metrów.
– Fragment raportu UB dot. doraźnej likwidacji Pakosa Stanisława ps. „Wrzos” | Źródło: IPN Lu 0/16/505 (Materiały Dariusza Pilarskiego)

„Wrzos” zginął próbując wyrwać się z okrążenia. Znaleziono przy nim automat PPS z trzema magazynkami, pistolet Vis z amunicją oraz granat obronny WZG-31.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *