Rogalski Ludwik „Kanciarz”

Ludwik Rogalski „Kanciarz” – żołnierz Armii Krajowej, a następnie członek PSL oraz WiN. W 1948 roku zaprzysiężony w struktury II Inspektoratu Zamojskiego AK, pełniący funkcję szefa żandarmerii lotnej w rejonie II Obwodu Zamość.

Ludwik Rogalski urodził 14 stycznia 1915 roku w Kolonii Zawalów w rodzinie Antoniego i Marii z domu Baranowskiej. Ukończył siedem klas szkoły podstawowej i pomagał rodzicom przy roli. W 1936 roku ożenił się z Albiną Załogą (siostrą Bronisława Załogi) i prowadził swoje gospodarstwo rolne. Małżeństwo Rogalskich miało sześcioro dzieci: Helenę, Michalinę, Zuzannę, Janinę, Lucynę oraz Antoniego – urodzonego po aresztowaniu Ludwika.

Rogalski Ludwik „Kanciarz” | Źródło: IPN Lu 0/2/397/t.1 (Materiały Dariusza Pilarskiego)

Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej został wypędzony z własnego gospodarstwa i przymuszony do pracy na kolei jako robotnik drogowy. Działał również w konspiracji pełniąc funkcję łącznika pomiędzy komendantem rejonu I Armii Krajowej Skierbieszów – Stanisławem Kleszczyńskim „Gniadoszem”, a zastępcą dowódcy placówki Kotlice – Tadeuszem Wyzimirskim „Siwkiem”. W tym czasie posługiwał się pseudonimem „Szczepan”. Ujawnił się w 1945 roku.

Po ujawnieniu wrócił do prowadzenia gospodarstwa, będąc jednocześnie w strukturach miejscowego PSL jak i WiN. Na jesieni 1949 roku został zaprzysiężony przez Wołoszczuka Józefa „Pistoleta” w struktury II Inspektoratu Zamojskiego AK. Pełnił funkcję zastępcy dowódcy II rejonu Obwodu Zamość. Był również dowódcą I kompanii działającej w tym rejonie (Koniuchy-Skierbieszów-Sitno-Kotlic), w składzie której znaleźli się m.in. Stanisław Rogalski „Szczupak” (brat stryjeczny Ludwika), Bronisław Załoga „Wicher”, Alfred Kaszuba „Wąż”, Jan Kapusta „Łączka”, Jan Rajtan „Ciemny”, Stanisław Przybysz „Maszynka”, Wacław Borowski „Sierp”. Oddział ten, stworzony głównie z partyzantów  z kompanii „Wikliny”, pełnił rolę lotnego oddziału. Głównym jego zadaniem było zdobywanie broni oraz dbanie o bezpieczeństwo członków i prowadzenie akcji zdobycia pieniędzy na cele organizacyjne.

Postanowienie o aresztowaniu Ludwika Rogalskiego z dn. 8.IV.50 r. | Źródło: IPN LU/21/30/1 (Zbiory Dariusza Pilarskiego)

Oddział „Kanciarza” przeprowadził kilka akcji  ekspropriacyjnych, m.in. w grudniu 1948 roku na Spółdzielnię w Dubie, na spęd trzody chlewnej w Tyszowcach (luty 1949 roku), napad na furmanki wiozące zaopatrzenie do Spółdzielni w Niewirkowie w lutym 1950 roku. Oddział dokonał też kilku akcji likwidacyjnych, w tym na członków PZPR i ORMO. Oprócz zbrojnej działalności „Kanciarz” budował siatkę wzajemnych kontaktów. Współpracował m.in. z komendantem ORMO w Perespie o nazwisku Jakubiak, urzędnikami Samopomocy Chłopskiej w Niewirkowie (można przypuszczać, że dzięki ich pomocy doszło do akcji w lutym 1950 roku).

Ludwik Rogalski kilkukrotnie w swoim domu organizował spotkania kierownictwa II Inspektoratu Zamojskiego AK. Jak czytamy w akcie oskarżenia: „W m-cu czerwcu 1949 r. w domu osk. Rogalskiego Ludwika odbyło się zebranie członków nielegalnej organizacji AK zorganizowane przez inspektora tejże org. Pilarskiego Mariana ps. „Jar”. Na zebraniu byli członkowie organizacji z pow. Zamość, Hrubieszów i Tomaszów Lub, jak tez osk.Rogalski Ludwik. Podczas zebrania Pilarski miał przemówienie, na którym naświetlił sytuację polityczna w świecie jak też i przyczyny zorganizowania nieleg.org. oraz o celach i zadaniach tej org. w stosunku do Polski Ludowej.” Ponadto takie spotkania były organizowane w domach innych członków kompanii podlegającej „Kanciarzowi”, m.in. u Jana Kapusty.

Ludwik Rogalski „Kanciarz” został zatrzymany 8 kwietnia 1950 roku. Od początku do zakończenia procesu przetrzymywany był w więzieniu w Zamościu, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo.

Byłbym więcej nawet podpisał w śledztwie co mi kazano, ponieważ byłem bity, wieszano mnie, lano mi wodę do nosa i tak musiałem zeznawać
– wyjaśnienia Ludwika Rogalskiego w czasie procesu na temat złożonych w czasie przesłuchań zeznań.

Proces grupy Ludwika Rogalskiego „Kanciarza” odbył się w styczniu 1951 roku. Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie obradował w Zamościu w składzie: przewodniczący por. Bolesław Kardasz, ławnicy kpr. Jan Spryszyński, Leonard Zagrodzki, por. Bogdan Szymański jako protokolant oraz oficer śledczy Rejonowej Prokuratury Wojskowej w Lublinie (oskarżyciel) ppor. Czesław Bartłomiejczyk.

Rogalski został oskarżony z artykułu 86 § 2 KKWP oraz z art. 1 § 3 i art. 4 § 1 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 roku, a także pięciokrotnie z art. 259 Kodeksu Karnego. W czasie procesu „Kanciarz” powiedział, że część jego zeznań została spreparowana przez oficerów śledczych, a w czasie przesłuchania stosowane były tortury w celu wymuszenia zeznań. Gdy się nie zgadzałem na pewne rozbieżności w moich wyjaśnieniach to kierownik śledczy w obecności prokuratora powiedział mi, że „wsadzi mnie do karca”, jeśli nie będę tak zeznawał jak on sobie życzy – tłumaczył w czasie procesu Ludwik Rogalski.

Wyrokiem sądu z dnia 26 stycznia 1951 roku Ludwik Rogalski „Kanciarz” został skazany na karę śmierci z utratą praw publicznych, obywatelskich i honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia na rzecz skarbu państwa. 22 marca 1951 roku, po odrzuceniu przez Bieruta prośby o łaskę napisaną przez adwokata „Kanciarza” – Stefana Kosiorkiewicza, Ludwik Rogalski został przewieziony do więzienia na Zamku w Lublinie.

Zawiadomienie o nieskorzystaniu przez Bieruta z prawa łaski ws. Ludwika Rogalskiego | ŹródłO: LU/21/30/2/1 (Materiały Dariusza Pilarskiego)

Wyrok śmierci na Ludwiku Rogalski „Kanciarzu” został wykonany 4 czerwca 1951 roku o godz. 22. Zgodnie z protokołem z wykonania kary śmierci plutonem egzekucyjnym miał dowodzić również… Rogalski. Dnia 14 stycznia 1993 roku Sąd Wojewódzki w Zamościu stwierdził nieważność wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 26 stycznia 1951 roku. Jednak szczątki „Kanciarza” do tej pory nie zostały odnalezione, przy czym od kilku lat lubelski oddział IPN prowadzi śledztwo w tej sprawie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *